Tiểu sửTỔNG QUAN VĂN HỌC

Umberto Eco – Giữa học thuật và văn chương

Umberto Eco sinh ngày 5 tháng 1 năm 1932 tại thành phố Alessandria, thuộc vùng Piedmont ở tây bắc nước Ý. Ông là một nhà kí hiệu học, nhà phê bình văn học, nhà văn, và được coi là một trong những học giả uyên bác nhất của thế kỉ 20. Trước khi trở thành một nhà kí hiệu học, ông đã học triết học, đặc biệt là về lí thuyết mĩ học và triết học của thời Trung-cổ. Bài luận văn của ông tại Đại học Turin về mĩ học của Thomas Aquinas (1225-1274) được xuất bản năm 1956 khi ông mới 24 tuổi. Ba năm sau đó, Eco thêm vào một chương có tên là “Sviluppo dell’estetica medievale” (The development of Medieval aesthetics) vào một cuốn sách chỉ dẫn gồm 4 phần nói về lịch sử của mĩ học. Tác phẩm được coi là đầu tiên của Umberto Eco là Opera aperta (1962; Open Work), trong Opera aperta, Eco gợi ý rằng những thông điệp trong những tác phẩm hoàn toàn mập mờ và những người thưởng thức tác phẩm phải tham gia một cách chủ động hơn vào quá trình diễn giải và sáng tạo. Từ tác phẩm Opera aperta, Umberto Eco tiếp tục khai thác các lĩnh vực khác của truyền thông và kí hiệu học với những tác phẩm tiếp theo như A Theory of Semiotics (1976) và Semiotics and the Philosophy of Language (1984), cả hai đều được viết bằng tiếng Anh. Nhiều tác phẩm của Eco trong lĩnh vực phê bình, lịch sử và truyền thông đã được dịch sang nhiều thứ tiếng khác nhau, bao gồm La riceca della lingua perfetta nella cultura europea (1993; The Search for the Perfect Language) và Kant e l’ornitorinco (1997; Kant and the Platypus). Umberto Eco cũng là biên tập cho hai tác phẩm đồng hành với nhau: Storia della bellezza (2004; History of Beauty) và Storia della bruttezza (2007; On Ugliness).

Tuy nhiên, Umberto Eco được người ta biết đến nhiều nhất là nhờ vào tác phẩm tiểu thuyết đầu tay của ông: Il nome della rosa (1983; The Name of the Rose); đó là một tiểu thuyết trinh thám, nói về bí ẩn của một vụ giết người tại một tu viện của Ý vào thế kỉ 14. Sau đó, Eco tiếp tục khai phá ở mảng liên kết giữa huyền ảo và thực tại trong một tác phẩm thuộc hàng best-seller khác: Il pendolo di Foucault (1988; Foucault’s Pendulum). Trong tác phẩm tiểu thuyết thứ hai này, Umberto Eco công kích vào lịch sử của những nhóm người cuồng tín tự cho là họ kiểm soát hoàn toàn được chân lí tuyệt đối (đó là những hiệp sĩ Templar, những người Rosicrucian, và những kẻ cực đoan khác), và còn châm biếm về lí thuyết văn chương của việc giải kiến tạo (deconstructionism), bởi vì tiểu thuyết đối mặt với việc siêu diễn giải và thậm chí với những diễn giải hoang tưởng, đề tài này cũng được phân tích trong hai tác phẩm sau của Umberto Eco: I limiti dell’interpretazione (1989; The Limits of Interpretation) và trong tập tham luận tiếng Anh của hội đồng Tanner Lectures mà Eco trình bày tại trường Đại học Cambridge, Interpretation and Over Interpretation(1992). Những tác phẩm tiểu thuyết sau đó của ông bao gồm L’isola del giorno prima (1995; The Island of the Day Before) và La misteriosa fiamma della regina Loana (2004; The Mysterious Flame of Queen Loana).

Tuy là một nhà văn gây được tiếng tăm vang dội nhờ vào hai tác phẩm Il nome della rosa (1983; The Name of the Rose) và Il pendolo di Foucault (1988; Foucault’s Pendulum), nhưng lĩnh vực học thuật chủ yếu của Umberto Eco chính là kí hiệu học (semiotics). Eco đóng góp cho lĩnh vực kí hiệu học vào cái thời mà khái niệm “semiotics” của nhà kí hiệu học Mĩ (và được coi là một trong hai ông tổ của kí hiệu học, cùng với Ferdinand de Saussure) Charles Sander Peirce (1839-1914) bắt đầu thay thế khái niệm “semiology” của Saussure. Eco được chọn làm tổng thư kí của Hiệp hội Quốc tế về Nghiên cứu Kí hiệu học (International Association for Semiotic Studies) vào năm 1972, và không lâu sau đó Eco giữ chức giáo sư ngành kí hiệu học tại trường Đại học Bologna vào năm 1975. Eco bao quát ý niệm của Peirce về cái gọi là chuỗi kí hiệu vô hạn (unlimited semiosis), ý niệm này đưa ra cách thể hiện làm sao mà ý nghĩa được vận hành bởi một vòng tròn diễn giải của các sự vật tham chiếu từ một kí hiệu này sang một kí hiệu khác và không đối chọi với các vật được tham chiếu trong thực tại, các trạng thái tinh thần chủ quan, hoặc những ý niệm phổ quát kiểu Platon.

Ngoài ra, Eco còn chỉ ra sự khác nhau về cấu trúc của từ điển và bách khoa thư, đó là chủ đề chính trong cuốn Semiotics and the Philosophy of Language. Eco biện luận rằng một kí hiệu không chỉ là một sự vật nào đó dùng để thể hiện sự vật khác, tức là thể hiện ý nghĩa theo dạng từ điển, mà kí hiệu đó còn phải được diễn giải ra. Theo Eco, từ điển là một cấu trúc dạng cây (được sắp xếp theo giống, loài, và sự khác biệt) tương ứng với việc xem ngôn ngữ là một hệ thống tĩnh, đóng kín của ngôn ngữ học qui ước. Dạng từ điển này sẽ thất bại trong việc diễn tả chuỗi kí hiệu vô hạn. Ngược lại thì bách khoa thư tương ứng với một mạng lưới không có tâm điểm, với một mê lộ mà ở đó không có lối ra, hoặc với một mô hình vô hạn, có dạng suy diễn và có tính mở đối với các nhân tố mới. Cấu trúc của bách khoa thư là dạng giống như bản đồ, chứ không phải dạng cây hay dạng nhánh, và Eco cho rằng chính bách khoa thư mới là mô hình tổng quát cho ngôn ngữ.

Thông qua những tác phẩm của mình, thì Eco cho thấy rằng kí hiệu học là một địa hạt đa lĩnh vực và là một tiến trình phát triển của việc tri nhận dựa trên sự can thiệp chủ động từ kinh nghiệm và từ năng lực kiến thức bách khoa của mỗi người. Eco cũng đã kết hợp rất nhiều lĩnh vực vào các bài tiểu luận và tác phẩm tiểu thuyết của mình, như ngôn ngữ học, khoa học tri nhận, triết học và lí thuyết văn chương, nhằm để thể hiện sự nối kết với nhau của tất cả các kí hiệu.

Duy Doan tổng hợp.
Sài-gòn,
20101213.

Nguồn: chiecnon.wordpress.com

Tài liệu tham khảo:

  • “Eco, Umberto.” Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2010.
  • Bondanella, Peter and Andrea Ciccarelli. “Italo Calvino and Umberto Eco: Postmodern Masters.” The Cambridge Companion to Italian Novel. New York: Cambridge University Press, 2003.
  • Cobley, Paul, ed. The Routledge Companion to Semiotics. Oxon: Routledge, 2010.
  • Lechte, John. “Umberto Eco.” Fifty Key Contemporary Thinkers: From Structuralism to Post-Humanism. 2nd Edition. New York: Routledge, 2008.
Học Viết
Học Viết là chuyên trang về tuyển chọn các áng văn chương Việt Nam, qua đó giúp cho độc giả nắm được thế nào là một bài viết hoặc một tác phẩm hay.
Share:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *