Điểm sáchGIỚI THIỆU SÁCH

Tưởng người nên lại thấy người về đây

Phạm Xuân Nguyên

Cuốn sách bạn đọc đang cầm trên tay là của thi sĩ Đinh Hùng (1920 – 1967). Các bài trong sách được ông viết rải rác trong hơn mười năm từ Bắc vào Nam sau 1954, sống ở Sài Gòn, chủ yếu để phát trên Đài phát thanh Sài Gòn ở mục Tao Đàn do ông phụ trách. Sinh thời Đinh Hùng chưa đưa in cuốn sách này. Năm 1971 nhà xuất bản Lửa Thiêng đưa in với đầu đề “Đốt lò hương cũ”.

Đốt lò hương cũ để tưởng nhớ người đã khuất, hình không còn nhưng bóng còn đâu đây. Mỗi con người đến trong cuộc đời chỉ một khoảng thời gian ngắn ngủi, nhưng dấu vết họ để lại cho những người sống sau có khi còn đậm nét, còn lưu luyến dài mãi. “Những người chết là vô hình nhưng không vắng mặt”, như một triết gia đã nói. Nhất là những nhân vật lịch sử, những văn nhân thi sĩ có góp công cho nước nhà về đường tiến hóa tinh thần. Đinh Hùng nhớ về những người đó. Ông nhớ họ như vọng tưởng quá khứ khi viết về Nguyễn Du, Phan Thanh Giản, Nguyễn Đình Chiểu, Phan Bội Châu. Ông nhớ họ như hồi tưởng về một thời mình đã sống khi viết về Tản Đà, về anh em Tự Lực Văn Đoàn, Vũ Trọng Phụng, Phạm Hầu, Nguyễn Xuân Khoát, Kim Hà, về Hà Nội thời đầu chiến tranh. Viết về những người cùng thời này cũng là Đinh Hùng viết về chính mình cái thời say sưa, rạo rực đến với văn chương, sống giữa những người văn chương. Ông kể lại những thói quen thường nhật, những cốt cách, tính cách của những con người nghệ sĩ, đó là “tác phẩm khác” của họ như lời ông nói, từ đó có thể soi vào tác phẩm để hiểu hơn, cũng như để biết hơn về gương mặt thời đại và bối cảnh xã hội mà họ sống, ngõ hầu cuốn sử văn học được viết nên sinh động hơn. Nhờ ông người đọc được cùng ngồi mâm rượu với nhà thơ núi Tản sông Đà thưởng thức món lòng cá, được cùng Thạch Lam thưởng thức ấm trà trong sương sớm Hồ Tây, được đến xóm bình khang Khâm Thiên nghe tiếng trống chầu của Nhất Linh, Thạch Lam, được thấy cảnh Nguyễn Xuân Khoát chơi một bản nhạc tây xua được những tên lính tẩy ra khỏi phòng trà. Những trang viết của Đinh Hùng ở đây đã thành những tư liệu quý, có một không hai về đời sống văn nghệ một thời.

Nhưng Đinh Hùng không chỉ kể chuyện không thôi. Những bài viết của ông trong tập sách này còn có thể đọc như những trang tâm tình của một nhà thơ. Ông đã đem tâm tình viết lịch sử văn chương. Nỗi nhớ thương những người bạn văn đã khuất bóng trần gian do mệnh yểu hay đang vắng bóng bên mình do thời cuộc, nỗi đau cắt chia đất nước qua sự đứt đoạn đời sống văn chương, nỗi tương liên “ta cùng nòi tình thương người đồng điệu”, tất cả đã ùa về trong ông và tràn vào câu chữ. Ông viết như ông sống, đang sống. Không chỉ sống với người cùng thời, mà sống cả với những người xưa. Khi đó là ông đọc văn để đọc người. Như khi ông viết về Phan Bội Châu mà ông định danh là “nhà thơ cách mạng thuần túy”. Đinh Hùng, một thi sĩ tưởng đâu chỉ biết “đường vào tình sử” và sống trong “mê hồn ca”, lại là người đã thấy sâu được cái chất thi nhân trong con người nhà cách mạng Phan Bội Châu: “Làm thơ, đối với tiên sinh, chính là để phụ họa, cổ súy cho cách mạng, và làm cách mạng cũng chính là một quan niệm sống cho đẹp, sống cho hào, sống cho “có thi vị”. Trên bước đường hoạt động đầy sóng gió, tiên sinh vẫn nhìn cách mạng với tầm mắt phóng khoảng của một nhà thơ, không phải để tránh nhìn thẳng vào thực tế, nhưng chính là để giữ vững niềm tin tuyệt đối vào cách mạng.” Giữa Sài Gòn thời chia cắt đất nước, Đinh Hùng đã viết về Phan Bội Châu và viết những lời rạo rực, tha thiết như vậy, viết ra để đọc trên đài phát thanh tưởng niệm một chí sĩ, một nhà cách mạng, một nhà thơ, thì ông không chỉ nói tiếng lòng của một thi sĩ, mà còn nỗi lòng của một người dân yêu nước mình, tự hào với trang sử nước mình.

Đốt lò hương cũ vì vậy còn tỏa hương mãi. Đinh Hùng đã nhớ lại và ghi lại cho văn học sử nước nhà những gương mặt văn nhân một thời, đã tạc lại những chân dung văn nghệ sĩ để treo bày trong phòng tưởng niệm vĩnh hằng của văn chương Việt Nam. Họ đã nhờ ông mà còn vang bóng. Và chính ông cũng đã để lại bóng mình trên những trang viết này, bên cạnh thơ Đinh Hùng. Sau hơn nửa thế kỷ được in ra lần đầu, cuốn sách bây giờ trở lại tay độc giả, cái vang bóng hôm qua vẫn còn lay động đến hôm nay. Những người đã đọc và sẽ đọc cuốn sách này hẳn thấy phập phồng trên câu chữ của Đinh Hùng cái mạch sống văn chương vẫn tuôn chảy qua biến thiên thời cuộc, qua đảo điên cuộc sống, và sẽ cám cảnh và thương hơn cho những phận người văn chương.

Đinh Hùng đã “đốt lò hương cũ” chiêu niệm các hồn văn cho người đọc ông “tưởng người nên lại thấy người về đây”. Tôi tin cuốn sách này sẽ cuốn được người đọc vào làn hương bảng lảng ngây ngất trong những lời văn rất quyến rũ sinh động tình cảm của tác giả để cùng ông sống và sống cùng ông một thế giới văn chương rất thực và cũng rất mộng ảo.


Hà Nội 3.2018

(Bài giới thiệu đầu sách “Đốt lò hương cũ” của Đinh Hùng do Như Books và Mxb Đà Nẵng tái bản 2018. Cuộc ra mắt sách sẽ diễn ra vào lúc 9h ngày 6/9/2018 tại “Cà phê Phố”, 12 Quán Sứ, Hà Nội.)

Nguồn: Facebook

Học Viết
Học Viết là chuyên trang về tuyển chọn các áng văn chương Việt Nam, qua đó giúp cho độc giả nắm được thế nào là một bài viết hoặc một tác phẩm hay.
Share:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *