Phiên âm:

 

HOÀI SA

 

Thao thao mạnh hạ hề,

Thảo mộc mụ mụ.

Thương hoài vĩnh ai hề,

Cốt tư Nam thổ.

Thuấn hề diểu diểu,

Khổng tĩnh u mặc.

Uất kết vu chẩn hề,

Ly mẫn nhi trường cúc.

Phủ tình hiệu chí hề,

Oan khuất nhi tự ức.

Ngoan phương dĩ vi viên hề,

Thường độ vị thế.

Dịch sơ bản địch hề,

Quân tử sở bỉ.

Chương hoạch chí mặc hề,

Tiền đồ vị cải.

Nội hậu chất chính hề,

Đại nhân sở thịnh.

Xảo thùy bất trác hề,

Thục sát kỳ bát chính.

Huyền văn xử u hề,

Mông tẩu vị chi bất chương.

Ly Lâu vi đệ hề,

Cổ dĩ vi vô minh.

Biến bạch dĩ vi hắc hề,

Đảo thượng dĩ vi hạ.

Phượng hoàng tại nô hề,

Kê vụ tường vũ.

Đồng nữu ngọc thạch hề,

Nhất Khái nhi tương lượng,

Phù duy đảng nhân chi bỉ cố hề,

Khương bất tri dư chi sở tàng,

Nhiệm trọng tái thịnh hề,

Hãm trệ nhi bất tế,

Hoài cẩn ác du hề,

Cùng bất tri sở thị,

Ấp khuyển quần phệ hề,

Phệ sở quái dã,

Phi tuấn nghi kiệt hề,

Cố dung thái dã.

Văn chất sơ nội hề,

Chủng bất tri dư chi dị thái.

Tài phác ủy tích hề,

Mạc tri dư chi sớ hữu.

Trọng nhân tập nghĩa hề,

Cần hậu dĩ vi phong.

Trùng Hoa bất khả ngỗ hề,

Thục tri dư chi thung dung.

Cố cố hữu bất tịnh hề,

Khởi tri kỳ hà cố.

Thang Vũ cửu viễn hề,

Mạc nhi bất khả mộ.

Trừng vi cải phẫn hề,

Ức tâm nhi tự cường.

Ly mẫn nhi bất thiên hề,

Nguyện chí chi hữu tượng.

Tiến lộ Bắc thứ hề,

Nhật muội muội kỳ tương mộ.

Thư ưu ngu ai hề,

Hạn chi dĩ đại cố.

(Loạn viết)

Hạo hạo Nguyên Tương, phân lưu cốt hề,

Tu lộ u tế, đạo viễn hốt hề.

Hoài chất bão tình, độc vô thất hề.

Bá Nhạc ký một, Ký Yên trình hề.

Dân sinh, bẩm mệnh, các hữu sở thố hề.

Định tâm quảng chí, dư hà sở úy cụ hề.

Tằng thương viên ai, vĩnh thán khoái hề.

Thế hỗn trọc mạc ngô tri,

Nhân tâm bất khả vị hề.

Tri tử bất khả nhượng, nguyện vật ái hề.

Minh hạo quân tử,

Ngô tương dĩ vi loại hề.

 

Dịch nghĩa:

 

ÔM BAO CÁT (TRẦM MÌNH)

 

Bừng bừng tiết đầu hè a,

Cây cỏ tốt, mườn mượt.

Tưởng nhớ thương xót mãi a,

Rảo mau về phương Nam.

Trông vời mù mịt a,

Lặng lẽ phăng phăc.

Uất ức rối đau a,

Gặp sầu khổ mà khốn hoài.

Suy tình xét chi a,

Oan khuất mà tự dằn lòng.

Đẽo vuông cho tròn a,

Phép thường (của ta) chưa thay!

Đổi đầu bỏ gốc a,

Người quân tử lẩy làm hổ.

Rõ vạch đúng mực a,

Ý đồ trước chưa đổi.

Trong dày chắc thẳng thắn a.

Đại nhân ưa thích.

Thợ khéo chẳng đẽo a,

Ai xét được là thẳng cong.

Màu sắc ở trong tối a,

Kẻ mù bảo là không đẹp.

Ly Lâu lim rim mắt a,

Kẻ lòa bảo rằng (mắt anh ta) không sáng.

Lấy trắng làm đen a

Đảo trên làm dưới.

Phượng hoàng ở lồng a,

Gà vịt múa may.

Lộn lẫn ngọc đá a,

Nhất loạt lường sánh nhau.

Nghĩ người bè đảng chật hẹp ngoan cố a,

Chẳng biết ta chứa giống gì.

Gánh nặng chở nhiều a,

Sa lầy không qua được.

Mang ngọc cẩn cầm ngọc du a,

Khốn chẳng biết giơ tay cho ai.

Chó trong ấp sủa bầy a,

Sủa vì thấy quái dị.

Chê tuấn ngờ kiệt a,

Vốn là thói của kẻ hèn.

Văn thì sơ mà chất thì chắc a,

Chúng người chẳng biết vẻ lạ của ta.

Tài năng bỏ xó a,

Chẳng ai biết ta có gì.

Trọng nhân theo nghĩa a,

Lấy cấn thận trọng hậu làm giàu có.

Vua Thuấn chẳng gặp được a,

Ai biết ta là ung dung, đúng đắn.

Thánh hiền xưa vốn chẳng cùng sánh nhau a,

Há biết là vì cớ gì.

Vua Thang vua Vũ xa lâu rồi a,

Xa xôi rồi không thể mến.

Nén tủi nhịn hờn a,

Dằn lòng mà tự gắng.

Gặp đau khổ chẳng dời a,

Nguyện chí làm mẫu mực.

Đường tiến về Bắc a,

Ngày xâm xẩm gần tối rồi.

Khuây buồn nguôi thương a,

(Đời) có hạn ở cái chết.

(Lời kết)

Mênh mông sông Nguyên Tương.

Chia đường chảy mau a,

Đường dài tối tăm,

Nẻo xa mù tít a,

Mang chất ôm tình.

Cô đơn chẳng cùng ai a,

Bá Nhạc đã mất,

Ngựa ký ai xem được a.

Dân sinh đều có mệnh,

Mỗi người yên chỗ a,

Lòng vững chí rộng ta có sợ hãi gì a.

Xót thương nhiều than thở mãi a.

Đời ngầu đục chẳng ai biết ta,

Lòng người không thể phô cho (thiên hạ) a.

Biết chết không thể tránh,

Nguyện chớ yêu tiếc (thân mình) a.

Bậc quân tử sáng suốt,

Ta lấy làm mẫu mực a.

 

Dịch thơ:

 

ÔM BAO CÁT

 

Bừng bừng đầu hạ a,

Cây cỏ rườm rườm.

Đau thương không ngớt a,

Rảo vội về Nam.

Trông vời mịt mù a,

Bốn bề lặng lẽ.

Uất kết quặn đau a,

Li sầu bi khốn mãi.

Suy tình xét chí a,

Oan khuất phải chịu vầy.

Chuốt vuông cho tròn a,

Nếp thường chẳng thay.

Theo đời lìa gốc a,

Quân tử không thích.

Mực ngay thước thẳng a,

Giữ lề dù rách.

Lòng trung chất chính a,

Thánh nhân mới dùng.

Thợ khéo không đẽo a,

Ai biết thẳng cong!

Màu sắc ở tối a,

Mù rằng xấu xí.

Ly Lâu lim rim a,

Lòa rằng cận thị.

Trên dưới xáo trộn a,

Đen trắng đổi thay.

Phượng hoàng bị nhốt a,

Gà trĩ múa may.

Ngọc đá hỗn hào a,

So nhau một lứa.

Bè đảng ghét ghen a,

Biết ta gì chứa!

Chở nhiều gánh nặng a,

Sa lầy khó qua.

Mang châu cầm ngọc a,

Cùng ai giơ ra!

Bầy chó sủa om a,

Sủa vì thấy quái.

Chê tuấn ngờ kiệt a,

Kẻ hèn vẫn thói.

Văn chất đúng thể a,

Vẻ lạ ta nào ai tường!

Tài năng bỏ xó a,

Của riêng ta nào ai màng!

Dầy nhân nặng nghĩa a,

Lấy trọng hậu mà giữ đức.

Vua Thuấn chẳng gặp được a,

Ai biết ta trung trực!

Thánh hiền vốn không cùng thời a,

Há biết vì cớ sao!

Vũ Thang xa vắng a,

Luống để ta ước ao.

Nén tủi nuốt hờn a,

Dằn lòng mà gắng sức.

Gặp khốn chẳng dời a,

Nguyện chí làm mẫu mực.

Đường đi về Bắc a,

Ngày xâm xẩm tối rồi.

Khuây sầu nguôi thương a,

Đời cũng đến chết thôi.

(Lời kết)

Mênh mông Nguyên Tương,

Cuồn cuộn sóng dồi a,

Đường xa man mác,

Ngất tạnh mù khơi a.

Ôm tình giữ chất,

Đành phải mồ côi a.

Bá Nhạc đã mất,

Ngựa ký ai coi a,

Nhân sinh có mệnh,

Đều đã định rồi a,

Vững lòng rộng chí, ta chẳng sợ a.

Xót thương chẳng dứt, than thở mãi a.

Đời ngàu đục, không biết ta,

Lòng người khó phơi a.

Biết chết không tránh được,

Nguyện không tiếc đời a.

Thánh hiền minh chính,

Ta mong theo đòi a.

 

Đào Duy Anh dịch

Trích từ Cửu chương – Khuất Nguyên

Chú thích:

  1. Bài thơ là lời tuyệt mệnh của Khuất Nguyên. Hoài Sa: theo giải thích cùa nhũng người đi trước, có nghĩa là ôm bao cát mà chìm xuống sông. Khu.il Nguyên bị lưu đày xuống phương Nam nhưng trong lòng vẫn luôn lo lắng cho vận mệnh và sự an nguy của nước Sở. Trong thâm tâm ông luôn hi vọng Iiiụl ngày nào đó có thể được ân xá quay trỏ’ về phương Bắc tham dự việc Im II chính, cứu vót nước Sở khỏi nguy vong. Nhưng sự thật trái với mong ước. Khuất Nguyên không những không thể quay trỏ’ lại triều đình, mà trước cuộc xâm lược tàn bạo của nước Tần, vận mệnh nước sỏ’ ngày càng nguy cấp. Nguy CO’ mất nước mà ông lo lắng ngày đêm đã trông thấy trước mắt. Không có Stic để xoay chuyển trời đất, lòng ông như lửa đốt, không nõ’ ngồi nhìn sự diệt vong của tổ quốc, nhà thơ đã quyết lấy cái chết để tỏ bày chí khí.

Bài thơ này được trích từ Sờ Từ tập chú quyến 4, nhà xuất bản Văn học Nhân dân in chụp Tống bản.

Học Viết
Học Viết là chuyên trang về tuyển chọn các áng văn chương Việt Nam, qua đó giúp cho độc giả nắm được thế nào là một bài viết hoặc một tác phẩm hay.
Share:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *